کتاب پنجاه و پنج (۶): ایرج افشار

کتاب پنجاه و پنج / عکس‌های مهرداد اسکویی/ یادداشت‌های ناصر فکوهی/ شش/  ایرج افشار (۱۳۰۴-۱۳۸۹)

 

پست های مرتبط

آنجا‏ نشسته‏ است. ‏مثل‏ پادشاهی ‏بر‏ تخت ‏بزرگ‏ و ‏اشرافی. ‏با غروری ‏نه ‏از ‏سر‏خودخواهی، ‏بلکه ‏با ‏افتخار ‏به‏ ‏ آنچه ‏برای میراث‏ مکتوب‏ این‏ سرزمین‏ به‏ انجام‏ رسانده‏ و‏ حسرت‏  همه کارهایی ‏که ‏عمر‏ نمی گذارد ‏انجام ‏دهد.‏ به راستی ‏چگونه‏ ‏ می توان در‏عمری ‏ولو‏ ‏ نه چندان‏ کوتاه، ‏به‏ ‏ اندازه‏ ‏ ده ها ‏عمر ‏بلند، ‏صد ها ‏و هزاران ‏مقاله ‏را ‏به ‏سرانجام ‏رساند؛‏ ‏ آن هم ‏بیشتر‏برای ‏دیگرانی‏ که هرگز‏ از نزدیک‏ نمی شناخته‏ و‏ در ‏راهروهای‏ تاریخ‏، ‏گاه ‏گم ‏شده ‏و ‏گاه‏ ‏ به کلی فراموش‏ شده بودند، ‏نوشت ‏و ‏نوشت ‏و ‏نوشت. ‌‏افشاری ‏که‏ ‏ اینجا‏  می بینیم، شاید‏ ‏ نشان‌دهنده ‏همان ‏مرد ‏لاغر اندام ‏و‏ ‏ آسوده ای‏ نباشد ‏که ‏همراه دوستان‏ ‏ قدیمی اش‏ ‏ وجب ‏ به وجب ‏ایران ‏را ‏زیر ‏پا‏  می گذاشت ‏و ‏قلم ‏از دستش ‏بر ‏زمین ‏گذاشته‏ نمی شد ‏و ‏چشمانش ‌‏از‌‏ دنبال کردن میلیون ها خط ‏و‏ ‏ واژه های ‏غریب ‏هرگز ‏خسته‏ ‏ نمی شدند. ‏پژوهشگر، ‏شاید روزی ‏از‏ ‏ پژوهش هایی ‏که‏ ‏ می کند ‏ناامید ‏شود؛‏ شاید ‏از ‏قدرناشناسی مردم ‏یا ‌‏ارزش‏ اجتماعی ‏که ‏باید ‏به ‏کار ‏او ‏داده ‏شود؛‏ اما ‏افشار ‏این شانس ‏را ‏داشت‏ که ‌‏کمتر، ‏ به ویژه ‏در ‏چند‏ ‏ دهه ‏اخیر، ‏در‏حقش جفا ‏کنند. ‏قدرش‏ را‏ ‏ می دانستیم ‏و‏ ‏ می دانستند. ‏شاید ‌‏به ‏این ‏دلیل ‏که ‏ به رغم ‏روح‏ ‏ عدالتخواهانه ‏و ‏رفتار‏ ‏ بزرگوارانه اش، ‏شاید ‏به‏ این‏ خاطر که‏ ‏ به رغم‏ نوشتن ‏صدها‏ و‏ صدها ‏مقاله ‏در‏ ‏ ده ها ‏نشریه، ‏و‏ ‏ به رغم دوستی ‏و‏ همکاری ‏با ‏هزاران ‏نفر ‏از‏ دانشمندان ‏و ‏اساتید ‏دانشگاهی ایرانی ‏و ‏خارجی ‏تا‏ ‏ مطبوعاتی ها ‏و‏ ‏ حرفه ‏ ای های ‏کتاب‏ ‌‏توانست خود‏ را‏ از ‏دیو‏ سیاست پیشگی‏ جدا ‏نگه ‏دارد.‏هم ‏از ‏این ‏رو، ‏او ‏نیز همچون ‏نیاکانش، ‏نامی ‏داشت ‏که هیچکسی نمی توانست‏ بر ‏زبان بیاورد، بی‏ آنکه ‏ادای ‏احترام ‏به ‏دنبالش ‏باشد. ‏نگاهی ‏دوردست؛ ‏به آینده ای‏ که ‏شاید ‏آن ‏را ‏خوش‏ ‏ نمی دید؛ ‏اما اینکه ‏نتوان ‏آن ‏را ‏خوش کرد، ‏هرگز. ‏نشست، ‏با‏قاطعیت ‏پادشاهی ‏که ‏نیازی‏ به ‏تخت ‏و ‏تاج ‏و سلاح ‏و ‏سربازان بیشمار‏ نداشت‏ و‏ هر‏ ‏ کتابخانه ای، ‏در ‏هر‏ گوشه جهان، ‏با‏عشق ‏خود ‏را ‏به ‏او ‏تقدیم‏ ‏ می کرد؛ ‏زیرا‏ ‏ می دانست ‏که ‏حاصل ارزشمندی ‏از ‏این ‏همنشینی ‏با ‏این ‏عاشق‏ کتاب‏ و ‏کتابت ‏حاصلش خواهد‏ شد.‏ افشار‏ ما‏ را‏ ترک‏ کرد‏ و‏ شاید‏ امروز‏ خود‏ در‏ همان راهروهای‏ تاریک ‏تاریخ ‏هنوز ‏به‏ دنبال ‏گمشدگانی ‏باشد ‏که ‏باید ‏حق و ‏ارزش‏ ‏ آنها ‏را ‏ادا ‏کرد.‏پادشاهی ‏که ‏بیشتر ‏به ‏دوستانی ‏ فراموش شده فکر‏ ‏ می کند ‏تا ‏به ‏خود ‏و‏ ‏ پادشاهی اش ‏که ‏هرگز ‏وجود ‏نداشت؛‏ اما به‏ نام ‏نیکی ‏بدل ‏شد‏ که ‏به ‏خودی ‏خود ‏از ‏هر ‏پادشاهی ‏بالاتر ‏است.